چرا لتریسم؟

 

بیانیه‌ی لتریسم بین‌الملل

نوشته‌ی: گی ارنست دوبور و  گیل جی. والمن

ترجمه‌ی بابک شاه سیاه 

هم‌­اکنون که در دوره‌­ی پسا جنگ اروپا به سر می‌­بریم، ضرورت تعریفی تاریخی برای این زمانه احساس می‌­شود. زمانه‌­ای که هرگونه کوشش برای تغییر با رکود مواجه شده، چه در زمینه‌­ی سیاسی و چه در زمینه‌­ی عواطف انسانی.
در این زمانه اختراعات تکنیکال، راه ­حلی برای تناقضات و مخاطرات حال­ حاضر نمی‌­باشند و صرفا راه را برای ایجاد آینده هموار می‌­کنند. ما شاهد هستیم که تلاش­های اجتماعی  و - در سطح فکری – عکس ­العمل ­های کمال ­یافته، در برابر نهضت اکتشافی سال­های1930 دچار رکود شده‌­اند. نهضتی که آمیز‌‌‌‌‌‌ه‌­ای از خواسته‌­های بی­حد و حصر و ابزارآلات تحمیل زور بودند. ‌
از زمان شروع فاشیسم تا جنگ جهانی دوم، فعالیت­های انقلابی فریبنده و امیدهای انقلابی دچار پس­­روی شدند.
در پی اقدامات ناقص آزادیخواهانه­ در سال 1944، عکس ­العمل ­های هنری و روشنفکرانه ­ی شکست خورده در همه جا به چشم می­خوردند. نقاشی تجریدی ⁽abstract) ⁽¹)نمونه ­ی بارز این مساله ­است: لحظه ­ای خام از تصویر مدرن که فقط فضای اخته ­ای را تصرف کرده باشد. این هنر توسط ماشین تبلیغات به عنوان اصل زیبایی شناسیِ نوین ارائه می­شود. برای رنساس پرولتاریایی همچنان از رباعی ­ها استفاده می­شود. پرولتاریا نیز به فرمی منسوخ شده از فرهنگ تبدیل شده ­است، درست همانطور که ارابه ­های رومی دیگر برای حمل و نقل منسوخ شده ­اند. آن دسته از محصولات جنبیِ نوشتن که از روی خشم نگاشته می­شوند و چندان کامل نشده ­اند، هرچند که تاثیر عمیقی ندارند ولی تا حدودی ما را دلگرم می­کنند: شعرهای Prevert یا Char، نثر Gracq، درام ستمِ عقب ­ماندگی از Pichette و دیگران. در سینما ادعای ادامه ­ی راه "دسیکا" مطرح است، درصورتی که از ترکیبات مختلف سناریوها فقط به عنوان هارمونی استفاده می­شود. با ترکیب اکزوتیکِ اندکی نوگرایی و نوعی حرکاتی از دوربین که کمی از عادات هالیودی فاصله دارد - سال­ها بعد از آیزنشتاین- در ایتالیا چیزهایی را به نام فیلم به مردم تحمیل میکنند. همچنین، پژوهشگران تا اندکی از تفکرات بدوی فاصله گرفتند، از پدیدارشناسی طبقات زحمتکش نیز فاصله گرفته ­اند.
در این شهرآشوب ملال آور که هر تکراری انتظام تلقی می­شود، هر ارتجاعی ستایش می­شود، هر مقلدی طرفدار پیدا می­کند، تنها یک گروه بنا به ضرورت تاریخی قصد براندازی و الغای ارزش­های کهنه را دارد. خوش بینی کاذب ایجاد شده جای تفکر شکاک را گرفته و خود را فراتر از تشکیک عمیق می­پندارد. هم اکنون ظاهرا ضروریست تا با وجود تفاوت­های بسیار، برداشت صحیحی از نقش "دادا" در دوره ­ی دیگر تاریخی داشته باشیم.
احتمالا ما گفته باشیم که شروع دوباره ­ی دادایسم چندان عاقلانه نیست ولی پسا دادایسم را محکوم نمی­کنیم. عقب نشینی سیاست­های انقلابی، ارتباط مستقیمی با ضعفِ آشکار زیباشناسی طبقه ­ی کارگر دارد(که ایضا از همین حالت نشات می­گیرد). همین مساله باعث آشفتگی در همه ­ی رده ­های مرتبط شده است و سی سال است که این آشفتگی همه را آزار می­دهد. هم ­اکنون شاهدیم که خرده بورژوازی بر سطح معنوی جامعه تسلط یافته است.
بعد از بحران­های عمیق و پی ­در­پی، این انحصار به مراتب بسط یافته ­تر و عمیق ­تر شده است.
هر آنچه که می­تواند بر جهان تاثیرگذار باشد، چه ادبیات کاپیتالیستی، ادبیات سوسیال-رئالیستی، فرمالیسم  آوانگاردِ منحرف که به جامعه تزریق می­شود و چه ممارسات عارفانه و متزورانه که سابقا به جنبش­های آزادیبخش مشهور شده بودند، روح خرده ­بورژوازی را تغذیه می­کنند. بنا بر جبرِ حقیقتِ این دوره ­ی تاریخی، از بین بردن این جوهره، کاملا ضروریست و ما از هر اقدامی در این جهت استقبال می­کنیم.
تحریکات مبارزاتی که لتریسم­ ­آن را ایجاد می­کند و یا به کار می­گیرد (اشعاری که به حروف محدود شده ­اند، متاگرافی⁽²⁾ مشروح، سینمای بدون ایماژ) هنر را از این تورم مهلک نجات می­دهد.
این همان ­چیزیست که بی ­وقفه به ­دنبالش می­گردیم.

2

گروه لتریست در خلال اینکه بارها موضعی شفاف و قابل ستایش در قبال اتفاقات بیرونی داشت، در سال 1950 نوعی آشفتگی و انشعاب داخلی را به وضوح تجربه کرد و برخی از اعضای آن مجبور به بازتعریف مواضع خود شدند.
نوعی شعر تقلیدی به وجود آمد که با فوتوریسم هم قدم شد و بعدها توسطSchwitters  و دیگران، کمال مسلّم را یافت، دیگر رغبتی برای ایجاد فرم نوینی از شعر نبود و همین امر باعث شد که این شعر، دیگر فرم­ها را به مرگ محکوم کند و خود را در دل بازار مکاره به عنوان محصولی قابل ارائه جلوه دهد. همینطور نقش هوشیارنه ­ی جدیدی که ما برای بازی معین کرده بودیم، توسط اهمال ­کاری شیفتگان شهرت و ذوق کودکانه ­ی­شان (که از درک محدودشان ناشی می­شد) مضمحل شد.
این موج اکثریت، تمایل به خلق فرم­های جدیدی داشت که حاوی بالاترین ارزش­های فعالیت­های انسانی بودند. در نتیجه ­ی این باور، تکاملی فرمی به وجود ­آمد که دقیقا مانند ایدئالیسم بورژوازی، خالی از هدف و غایت بود. این باور ارتجاعیِ آن­ها همچنان در کانسپچوال آرت ­های "عارفان آمریکاییزه شده" نیز مشاهده می­شود. افراد خرفتی همچون مارلوآکس (Malraux) که حتی دانش و شهامت طرح مقدماتی شبیه آنچه که می­خواستند را نداشتند، خود را به معرض قضاوت عمومی گذاشته ­اند. کاربردِ بیش از حدّ اینگونه تجربه ­های سودآور، در نهایت باعث اضمحلال مفتضحانه ­ی این­گونه سلوک فرمالیستی شد و محدودیت­هایی را برای خودشان به ارمغان آورد. این مساله دقیقا شتاب دادن به تکامل یک امر پوچ بود، درست همانند شکست دیگر نیاز­های بشری.
همگان می­دانیم که راه حل سودمند برای تخریب فرمالیسم، شکاف و تناقضات درونیست. دیگر شکی باقی نمانده که نظام روشنفکر مآبانه که برخی اوقات در ته ­مانده ­های توسعه ­ی اجتماعی نیز مشارکت می­جوید، در بحرانی که خود باعث و بانی آن بوده غوطه ور خواهد شد. منشا این بحران نیز جز غوطه ­وری جزم ­اندیشانه در تکنیکِ صرف نبوده است. قضاوت در مورد همه چیز به صورت تابعی از محتوای خود، درست همانطور که ما را به آن وعده داده ­اند، باعث می­شود تا عملی مورد قضاوت قرار گیرد که خود تابعی از قصد آن­هاست. به همان شکل که تفاسیر هنجارمند، جذاب و  پایدار، همیشه در جستجوی مضمونی برای تعریف زیبایی ­شناسی دوره ­های مختلف تاریخی بوده ­است. حالا، زمان تغییر یافته و ضروریات معاصر مضامین دیگری را در راه ما قرار داده ­اند. همین امر باعث می­شود که نگاهی دوباره به "دوران پر شکوه تاریخ" بیاندازیم. کاملا مشهود است که قدرتِ هرکار در دوره ­ی خود، منحصرا بسته به مضمون خود نبوده است. نحوه ­ی پوشش  مصداق مناسبی برای این امر است. برای مثال، تمامی پوشاک نیم قرن پیش، دیگر منسوخ شده ­اند و احساس و ادراک معاصر توانسته نوعی دیگر از پوشش ظاهری را تولید کند ولی مواضع فمنیستی همچنان در ده سال پیش منجمد باقی مانده است.
بدینسان است که این جنبش "ارزشمند" با وجود کمرنگ شدن در مجاورت دروغ­های  کهنه و سواستفاده برای بیان "فرم" به مخاطب (آنهم در عجیب ترین حالت ممکن)، به عنوان عاملی متداول برای ایده ­پردازی در "دوره ­ی طلایی" شناخته می­شود. زیرا، نیازی که ما هم اکنون احساس می­کنیم تا به واسطه ­ی آن تمام نمودهای زندگی (از پیش تعیین شده) را به صورت سازمان ­یافته نابود سازیم، از طریق سرمایه ­داری پرمصرف امکان پذیر نمی­باشد. این "سرمایه" راه متانت و آراستن را پیش گرفته. راهی که معماری را از هنر کارکردی به هنر دکوراتیو و مبلمان آرایی تقلیل داده. حتی  زمانی که راجر ویلاند (Roger Vailland) "ماسک زیبایی" (Beau-Masque) را می­نویسد، با اینکه تمام متن اش در خدمت محتواست ولی در نهایت باعث مسرتی موقتی می­شد. چون در حقیقت شکی نمانده که خواست او با عملش دچار تناقض بوده است، چرا که او در نهایت با استفاده از مفاهیم نخ نما، اثری را ایجاد کرد که جز روشنفکران مخاطب دیگری نداشت و جالب اینجاست که این متن از جانب منتقدان سرسختی که مبلغان فرم­گرایی هستند، مورد تحسین قرار گرفت.
ما به حکایات تاریخی رجوع می­کنیم.

3

آنتاگونیسم از مخالفتی بنیادین سر برمی­آورد که یقینا از برخورد کامل شیوه ­های نوین هدایت زندگی، برعلیه سنت دیرینِ ازخودبیگانگی به وجود آمده است. شاید در ابتدا به صورتی نامشهود، ضعیف، ناشیانه و بعضا سرگرم کننده خود را نشان دهد، ولی ما همین را نیز به فال نیک گرفته و از آن پشتیبانی می­کنیم.
تشکیک واقعی، معمولا از رضایتمندی بر وجود و عدم وجود برخی چیزها شکل می­گیرد. زمانی که حیرت افراد باعث موضع ­گیری قاطعانه ­­شان می­شود. البته ظاهرا این قضاوت­ها در آثار آزادانه ­ی (!) این و آن بی­اثر مانده. ما می­نویسیم پس کارهای ما -–که به یقین محکوم به فنا هستند- در تاریخ خواهند ماند، درست به همان یقینی که مردم دیگرِ تاریخ "ابدی" مانده ­اند. چه چیزی بالاتر از این که اظهار کنیم که در تمامی شرایط مقتضی، برگ برنده با ماست. اساس بحثی که به ما در انجمن­های فیلم تحمیل می­شود ولی فرصتی دست نمی­دهد تا به طور جدی در برابر این ادعاها پاسخگو باشیم. در عوض ما برگ برنده ­ای داریم که از آن خودمان خواهد ماند.
مخالفان شکسته ­بسته­ و کاهل ما که بر بحران لتریسم در حیطه ­ی سینمای تجربی مانور تبلیغاتی می­دهند، خود بانی بی ­اعتباری قضاوت­هایشان شدند و تفکر خود را به خشونت "بی سلیقه" تنزل ­دادند. در سال 1952 که جنبش لتریست­های بین ­الملل از فراکسیون رادیکال گروه تشکیل شد و  مجله ­ای به همین نام را دایر کرد. اولین مبحث مطرح شده نیز متن کنفرانس خبری­ چاپلین بود. زیبایی شناسی حقیقی لتریسم هم ­اکنون در اقلیت قرار گرفته و چون دلیلی برای انسجام باگروه لتریستی سابق نمی­بیند، تصمیم به انشعاب گرفته. دیگر بهانه ­ای برای ادامه ­ی کار با قدیمی­ها نیست. چراکه همکاری با نسل پیشین موفقیت به همراه نخواهد داشت. آن­ها، نقشی که توسط چاپلین در سینما انجام می­شد را به خلاقیت تام تعبیر می­کردند و شخصیت او را از نقد فراتر برده بودند. و یکبار دیگر نظرات "انقلابی" ما را تحقیر کردند. چرا که کار و شخص چاپلین در منظر آنها به عنوان نهایت قلمداد می­شد. جالب اینجاست که بعد از فروکش کردن تمام این کشمکش­ها بسیاری تغییر عقیده دادند.

آنهایی که هنوز شوری در دل دارند با انجام یک حرکت ساده وضروری، می­توانند تعالیم تاریخ ­مصرف ­گذشته و سیستم پدرخواندگی را محکوم کنند و آن پاسخ به سوالاتی بنیادین است که این روزها توسط ما و همنسلانمان مطرح می­شود. در این میان نسلی وجود دارد که خود را هادی سال­های پس از جنگ دوم می­پندارند ولی در حقیقت، آنها در این سال­ها مفقود شده ­اند و محکومند تا ابتدا خود را هدایت کنند. با اینحال شناخت ورشکستگی­های هنری ناشی از اینگونه کلاهبرداری ها و پیشینه ­ی سردمدارانشان، می­تواند آینده ­ی محتوم به شکستِ شرکای پیشین لتریسم را به خوبی ترسیم کند. درست همین چیزی که اکنون قابل مشاهده است. عجیب­ترین ارائه ­ها از یونسکو، آن­هم سی سال بعد و بدون هیچ معنی خاص و البته بیست بار احمقانه ­تر. به همین شکل باید ناظر باشیم تا همین بلا را سر آنتونن آرتو بیاورند و لاشه ­ی تئاترش را به صورتی اغراق شده نشخوار کنند.


4

عبارتی را که در سال­های اولیه ­ی این دوره ­ی تاریخی ساخته ­ایم، متاسفانه باعث محدودیت ما شده است. بدون شک تعریف ایده ­ی لتریسم کاری سخت و بسیار دشوار است. بسیاری از مردم لیاقت ویژه ­ای برای شنیدن صدای ما ندارند. گوش اینان به نوای موزیک متن سینمای متداول امروز خوش ­مانده است. ولی ظاهرا عبارت "فرانسوی" امکانات ارتباطات منحصر به فردی را در اختیار ما گذاشته تا ملت بتوانند به واسطه ­ی این عبارت با کولونی ­های اجتماعی ارتباط برقرار کنند. واژه ­ی کفر لایق و زاییده ­ی "مسحیت"، "اسلام" و "یهودیت" است تا به راحتی بر مواضع علیه خود بتازند. و ما نیز به همین شکل توسط آموزش اختیار شده توسط بورژوازی زنجیر شده ­ایم تا نه در حیطه ­ی ایده، که نهایتا در حیطه ­ی دایره ­ی لغات محدود شده باشیم.

بدینسان است که تعداد قابل توجهی لغات محافظه ­کارانه وجود دارند ولی با اینحال تکامل تحقیقات مورد استفاده ­ی ما – در جهت جدا شدن از ادبیات بورژوازی­- برای موج طرفداران ادامه دارد. لتریسم بین ­الملل، متاگرافی و سایر نو واژه که ما اظهار می­کنیم باعث برانگیختن عصبانیت آحاد مردم می­شود و به همین دلیل اولین شرط موافقت با ما قبول فاصله بسیار زیاد ما با مردم است.
شاید برداشت شود که این موضع ما، همچون روشنفکران یقه سفید، باعث ترویج خودکامگی، حماقت، آشفتگی و عدم صداقت شود. این مارا در معرض سوالی قرار می­دهد که اتفاقا می­خواهیم از ما پرسیده شود : " ما دقیقا چه می­خواهیم؟" تمامی فضای حمایتی و علاقه ­مندان، بر سر این مساله از ما فاصله خواهند گرفت. ولی ما با قاطعیت و بوسیله ­ی هیچکدام از ضربه ­ها­ی ژورنالیستی و ادبیاتی که آنها در اختیار دارند، از مسیری که سالها تعقیب کرده ایم، منحرف نمی­شویم. ما ایمان داریم که توانایی آبستن کردن تمامی آشفتگی­ها را داریم و از هر فرصتی استقبال می­کنیم.


5

در کنار حوزه ­ای که "نخبگان روشنفکری" اروپای مدرن در آن دست و پا می­زنند و تظاهر به زیرکی با کاخ سازی بر بقایای فرهنگ میکنند، ما از نوعی پریشانی سخن می­گوییم که موجب سلطه ­ی ما نمی­شود. آن دسته از دوستان ما که سال­ها تلاش می­کردند یک بار دیگر نگاه­ها را به این مساله معطوف کنند و یا به سادگی با خودکارهایشان زندگی می­کنند، تلاشی مذبوحانه در جهت فریب دنیا به خرج داده ­اند تا با نشخوار تاسف­بار وضعیتی که بارها با سرعت بیشتری توسط دیگران مصرف شده، خود را مطرح کنند. آن­ها چگونگی تولید متد جدیدی برای زندگی را درک نکرده ­اند. تلاش برای رها کردن همه چیز تا ظهور "دوره ­ی نوین فرانسوی"، مانند تلاش دلقک گونه ­ای می­ماند که همچنان به شیرین کاری می­پردازد، چراکه تلاش پیشینش سرانجامی نداشته است. آنها واقعیتی افسرده کننده دارند. چراکه هیچگاه مکانی را در این منجلاب پیدا نکرده ­اند چه اتیمبِل (  شاعر فرانسوی هایکو -Etiemble) – تاملی که با تشویق راجر کالیوس (روشنفکر نخبه ­ی فرانسوی) مواجه شد- و چه ملاقات­های آرون (ایضا نویسنده ­ی محافظه کار فرانسوی).
همیشه انگیزه ­ای هست تا جاه ­طلبی­ها را باور کنیم. جاه ­طلبی­هایی که آنان برای پایه ریزی مذهب "یهودیت پلاستیکی" دارند. با اندکی بخت، زمان اضمحلالشان را شاهد خواهیم بود. درست مانند رده ­هایی از سیستم کشیشی که مروج خلاقیت زیبایی ­شناسی مورمنی (Mormons) بودند.
البته این آدمها پیشتر نیز موجب سرگرمی ما می­شدند. سرگرمی­هایی که از خود انسان سبقت می­گیرند، دقیقا پیمانه ­ای­ست که خود با آن اندازه گرفته می­شود: بیس ­بال یا نوشتن اتوماتیک، مشکل کجاست؟ ایده ­ی موفقیت زمانی که با ساده ­ترین امیال همبستگی نداشته باشد، مطمئنا از گردونه ­ی جهانی خارج خواهد شد. بقایای شکاف­های فرصت طلبانه (موفقیت ­امیز)،معمولا همانند موانعی شدیدتر عمل می­کنند. چه چیز ارزشمند­تری در اعمال خود می­یابیم که در عمل ­زدایی عادت­های بیشمار خود و جامعه ­ی دیرینمان، به دنبال کامیابی باشیم. می­توان به راحتی گفت که این مساله ندرتا باعث می­شود تا مردم بخشی از زندگی خود  که در آن اجازه ­ی انتخاب دارند را، بسازند. این مساله با احساسات و بینش آن­ها هماهنگی خواهد داشت. این خوب است که بر امور مسلّم تعصب داشته باشند. یک مجله ­ی خاورشناسی و علوم غیبی در ابتدای سال ما را چنین خطاب کرد : " ... مالیخولیایی ­ترین ارواح جهان، تئوریسین­های زردروی زایل کننده ­ی عفت، بجز این، خالی از تاثیر شفاهی " این خوب است که تاثیر آنهایی که در نتیجه ­ی این خیزش­ها برآشفته شدند، صرفا شفاهی نیست.
طبیعتا نیازی نیست تا برای اثبات متروک بودن پل­های Ile de Louise  و بناهای آجری آراسته و پیچیده ­ی آن طرف رودخانه در اسکله ­ی برنارد،  آنها را منفجر کنیم. ما با منابع محدودی که داریم، آن ­کاری را انجام می­دهیم که از همه ضروری­تر است. بدین­سان بوسیله ­ی انسداد چارواداری­های مختلف که ما را هدف گرفته ­اند، با ایجاد غایت سریع بر تقلاهای آشوبگرانه ­ی­مان در "پیوند به آکسیون"، با انجام عمل کامل بدون افراط، ما به آن افراد عاقل اثبات می­کنیم که ویروس ماهیتی ضروری در موضوع بحث ماست. اگر ما مریضیم، دکترانمان مدتهاست مرده ­اند.
مادامی که اجازه داریم، وضعیت را در موضوعی بررسی می­کنیم و عموم مردم، که از آنها فاصله گرفته ­ایم، ما را ملامت کنند. طرد تعداد قابل توجهی شرکای لتریست­های بین ­الملل و تطمیع سیستماتک نوعی کیفر است که در این زمینه اتخاذ شده.
در حقیقت ما فهمیدیم که مصادره کردن، بیشتر از همه ­ی نمود­های زندگی که توسط آنها به ما ارائه شده، برای ابراز مخالفت به ما نزدیک است. در طول تمامی مخالفت­هایی که ما انجام می­دهیم،تعدادی از آنها برای ما ارزشمند باقی خواهد ماند. همانند خطوط تحقیقاتمان. سایر انواع دوستی­ها، اعم از دوستی­های مادی، یا آنان که از روی حسن نیت بوده ­اند، واکنش ما بی ­تفاوتی و یا تنفر است. 
این کمبود آبجکتیو در این نوع خاصّ تفاهم تنها به واسطه ­ی گسست ضمانت می­شود.  ترجیح می­دهیم دوستان عوض شوند تا شیوه ­ی تفکر.
در آنالیز نهایی، قضاوت باعث رویکرد هدایتی مذهبی خواهد شد. نوعی لاقیدی که مردم جدا از ما برای عمده قسمت­های مقبول و مذبوح دارند، ترکیباتی عموما متزورانه ­اند که اکثرا به آن پایبند مانده ­اند و این مساله محک کاملی از گرانش به راه ­حل سریع ما به ­منظور ایجاد مخالفت­هاست؛ و البته محکی برای اهمیت ادراکات ما.
جدا از اینکه در مقابل این خصومت­ها­ به عنوان مساله ­ا­ی شخصی از خود دفاع کنیم ، اظهار می­داریم که برعکس آن ایده ­ای که ما داریم، روابط انسانی ما را متعهد می­کند تا این مساله را شخصی کنیم و قاطع بر سر مواضع عقیدتی خود بمانیم. آنها که دست کشیدند، خود را محکوم کرده ­اند. ما چیزی برای معامله نداریم و همچنین چیزی برای چانه ­زدن نمانده است.


6

از مطالب بالا می­توان درک کرد که کار ما مکتب ادبی، فرم جدید بیان و یا مدرنیسم نیست. مساله ایجاد راهی پویا­­ست برای زندگی که فرمولی موقت دارد. در صورتی که آنها راه را موقت پنداشته ­اند. ذات این اقدامات ما برای بیان خودمان بوده و در این راستا ما مجبور به کار گروهی می­شویم: ما منتظر آدم­های بیشتری هستیم که قرار است به ما بپیوندند. ما همچنین نیروی عظیم دیگری نیز داریم که بیشتر منتظرشان نمی­مانیم . توده ای­ی فعالیت شناخته شده دارند، افراد و موسسات.
ما باید بیشتر بیاموزیم و تا جایی که می­توانیم با فرم­های معماری تجربه کنیم. هیچ چیز ما را کمتر از پیچیدگی دکترین تهییج نمی­کند: ما به اندازه ­ی کافی از توانایی تعریف کردن خود برای مردم دور هستیم، آن­چیزهایی که سیستم­های هماهنگ برای ایجاد دنیای نوین حمایت می­کنند را  به حال خود بگذارید. چرا که این چیزها به ما شوق ارزشمندی می­دهند.
همانطور که گفته شد، ما فهمیده ­ایم که با همه چیز باید آغاز کنیم. به نوعی دیگر می­توان گفت که انسان خود را در موقعیتی قرار نمی­دهد که قادر به کشف راه حلش نباشد.

 

 

گی ارنست دوبور- گیل جی. والمن